NEUSTAVNI 9. JANUAR: Od nacističke logike do ustavne negacije Bosne i Hercegovine

Piše: Mesud Čevra Postoje datumi koji nisu samo historija, nego trajna politička prijetnja. Deveti januar je upravo to. Dok je 20. januar 1942. u nacističkom Berlinu, na konferenciji u Wannseeu, administrativno ozvaničen plan istrebljenja Jevreja, 9. januar 1992. godine u Bosni i Hercegovini ozvaničena je ideološki ista logika: stvaranje etnički čiste teritorije, po cijenu progona, […]

Piše: Mesud Čevra

Postoje datumi koji nisu samo historija, nego trajna politička prijetnja. Deveti januar je upravo to. Dok je 20. januar 1942. u nacističkom Berlinu, na konferenciji u Wannseeu, administrativno ozvaničen plan istrebljenja Jevreja, 9. januar 1992. godine u Bosni i Hercegovini ozvaničena je ideološki ista logika: stvaranje etnički čiste teritorije, po cijenu progona, logora, masovnih silovanja i genocida. Razlika je bila samo u vremenu i geografiji – ne u ideji.

Proglašenje tzv. “Republike srpskog naroda Bosne i Hercegovine” nije bilo čin političkog pluralizma, nego najava projekta nasilja. Od tog dana nadalje, kroz vojnu silu, policiju, paravojne formacije i propagandu, započeo je sistematski progon Bošnjaka, Hrvata i svih drugih nesrba: logori Omarska, Keraterm, Trnopolje, Manjača; masovna silovanja kao ratna strategija; rušenje vjerskih objekata; i na kraju – genocid u Srebrenici, pravno potvrđen presudama međunarodnih sudova.

Kao i u nacističkoj Njemačkoj, zločin nije bio incident, nego sistem. Podržavale su ga tadašnje političke, vojne i značajan dio vjerskih elita. Ideologija etničke nadmoći bila je predstavljena kao „zaštita naroda“, baš kao što je u Trećem Reichu bila predstavljena kao „odbrana Njemačke“. Najopasniji dio tog projekta nije bio samo rat. Najopasniji dio traje do danas.

Daytonski mirovni sporazum je zaustavio oružje, ali nije porazio ideologiju. Umjesto denacifikacije, dobili smo institucionalizaciju posljedica zločina. Entitet nastao na masovnim kršenjima ljudskih prava nastavio je da egzistira, a 9. januar je pretvoren u praznik, u otvoreno slavljenje politike koja je proizvela etničko čišćenje. I to uprkos jasnoj odluci Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, koji je 9. januar proglasio neustavnim jer diskriminiše nesrbe i vrijeđa temeljne ustavne principe države.

Trideset godina kasnije, u tom entitetu se sistematski krše prava drugih naroda i “ostalih”, iako su prema Ustavu BiH svi konstitutivni na cijeloj teritoriji države. Diskriminacija je postala svakodnevica, a negiranje presuđenog genocida politički program. Zato 9. januar nije “pitanje identiteta”, nego pitanje civilizacijskog minimuma. Kao što je nezamislivo da se u Njemačkoj slavi datum nacističkih zakona, tako je neprihvatljivo da se u Bosni i Hercegovini slavi datum nastanka Republike srpske.